TAŞKIŞLA
Bina Hakkında

Taşkışla, İngiliz mimar William James Smith tarafından önce tıp okulu (Mekteb-i Fünûn-i Tıbbiyye) olarak, klinik, lojmanlar, hamam ve botanik bahçesini de içerecek şekilde tasarlanmıştır. Yapının inşaatına 24 Şubat 1847’de Sultan Abdülmecid’in katılımıyla başlanmış; kaba inşaatı bitmek üzereyken tıp okulu olmasından vazgeçilerek (1853) kışlaya dönüştürülmesine karar verilmiştir. Mimar William James Smith gözetiminde gerçekleştirilen bu dönüşümün ardından yeni adıyla Mecidiye Kışla-i Hümâyûnu 1854 yılında tamamlanmıştır.

Temelleri ve girişindeki sütunlar taş, geneli ise tuğla olarak inşa edilen yapı, Neo-Rönesans üslubundadır. Dikdörtgen planlı yapının ortasında büyük bir avlu bulunur. Avlunun merkezinde ıhlamur ağaçlarının çevrelediği oval biçimli bir havuz yer almaktadır. Havuzun tarihi haritalarda da görülmesi özgün olduğunu düşündürmektedir.

Kırım Savaşı (1853-56) sırasında hastane olarak Fransız askerlerine tahsis edilen Taşkışla, savaş sonrasında bir süre boş ve bakımsız kalmış, Sultan Abdülaziz döneminde başlatılan onarımla 20 Şubat 1862’de yeniden kışla olarak kullanıma açılmıştır.

1894 depreminin ardından dönemin ünlü mimarları Raimondo D’Aronco ve Alexandre Vallaury tarafından onarılan Taşkışla, 31 Mart Vakası (13 Nisan 1909) olarak bilinen olaylarda zarar görmüştür. Balkan Savaşı sırasında tekrar hastane olarak kullanıldığı bilinen yapı, 9 Mayıs 1914’de yaşanan yangının ardından kullanılamaz hale gelmiş olmalıdır.

Taşkışla’nın en kapsamlı onarımı, İstanbul Teknik Üniversitesi’ne tahsis edilmesi üzerine başlatılabilmiştir. Tekrar bir eğitim kurumuna dönüştürme işlemini İTÜ Mimarlık Fakültesi hocalarından Prof. Emin Onat ve Prof. Paul Bonatz’ın birlikte üstlendikleri restorasyon süreci 1950 yılında tamamlanmıştır. İç mekânda Taşkışla kimliğini oluşturan anıtsal kule merdivenleri Bonatz tasarımıdır.

Artan ihtiyaçlar 1970’lerde iç mekânda bir dizi düzenlemeyi gerektirmiş ve bu düzenlemeler İTÜ Mimarlık Fakültesi öğretim üyelerinden ve Taşkışla’nın restorasyonunda Emin Onat ile birlikte çalışmış olan Prof. Nezih Eldem tarafından gerçekleştirilmiştir. Eldem tasarımı olan 109 numaralı konferans salonu, süreli yayınlar kütüphanesi, 213 numaralı derslik ve Taşkışla Caddesi yönündeki çatı atölyeleri nitelikli mekân kurgularıyla yapıya değer katmaktadır.

Taşkışla, “Birinci Derecede Korunması Gereken Kültür Varlığı” olarak 14 Mayıs 1983‘de tescil edilmiştir. Osmanlı döneminde bir eğitim kurumu olarak tasarlanan yapı, Cumhuriyet döneminde de bir eğitim kurumu olarak yaşamaya devam etmektedir. Bugün bünyesinde 5 lisans ve 20 lisansüstü programı barındıran Taşkışla’da 210 öğretim üyesi ile yaklaşık 5000 öğrenciye eğitim verilmektedir.

Kaynak: Afife Batur, “Mecidiye-Kışla-i Hümâyûnu”, Abdülmecid’in Bir mimarı, William James Smith, İstanbul Kültür A.Ş., 2016, s. 130-136.

Taşkışla’da Yön Bulma

Taşkışla, simetrik plan şeması nedeniyle insanların alışana kadar yol bulmakta biraz zorlandığı bir binadır. Aşağıdaki ipuçları sayesinde Taşkışla’da daha az kaybolabilirsiniz!

Taşkışla Binası’nın dört köşesini tanımlayan kuleler, ait oldukları yönlere göre (Kuzeydoğu, Kuzeybatı, Güneydoğu ve Güneybatı) isimlendirilmiştir. Her kuleyi en üst kattaki işleviyle eşleştirirseniz, bu kulelerin neredeyse tüm katlarında bu işleve referans veren ipuçları bulabilir ve biraz zihinsel döndürme ile rahatça yolunuzu bulabilirsiniz.

Taşkışla’da gitmek istediğiniz yere en kısa yoldan ulaşmak için bulunduğunuz katta aşağıda verilen tematik ipuçlarından yararlanarak hangi kuleye yakın olduğunuzu tayin etmeniz ve gideceğiniz odanın hangi kuleye yakın olduğunu hatırlamanız yeterlidir. Aşağıdaki krokilerden kuleler arasında her katta öne çıkan mekanları anımsamak işinizi daha da kolaylaştıracaktır.

KUZEYDOĞU KULE

Bu kulede tekrarlayan belirgin bir tema yoktur. Bu nedenle Kuzeydoğu Kulesi, İstanbul’un hakim rüzgar yönü (kuzeydoğu rüzgarı/poyraz) ile akılda tutulabilir. Zemin katta Bölümler Kulesi’nin simetriğinde kantin ve personel yemekhanesi vardır. Birinci katta 227 sınıfı ve 228 kürsüsü ve yeni cam prizma sınıflardan biri, ikinci katta ise öğretim üyesi odaları vardır.

Güneydoğu Kule
BÖLÜMLER KULESİ

Güneydoğu Kule’nin tekrarlayan teması tüm bölümlerin bir aradalığıdır. Bu kulede zemin katta kütüphane, Hakim Rüzgar Kulesi’ndekine simetrik bir kantin ve bodrum katta yemekhaneye iniş vardır. Birinci katta 215 ve 216 numaralı sınıflar ve yeni cam prizma sınıflardan biri, ikinci katta ise İTÜ Mimarlık Fakültesi’ndeki tüm bölümlerin idari birimleri ve sekreterlikleri vardır.

Kuzeybatı Kule
GÜZEL SANATLAR KULESİ

Kuzeybatı Kule’nin tekrarlayan teması güzel sanatlardır. Bu kulede zemin katta Salon 127 holünde tüm duvarı kaplayan bir tablo ve döner sermaye birimi, birinci katta Venus heykeli ve eski rektörlük ofisi, ikinci katta ise Güzel Sanatlar Bölümü vardır.

Güneybatı Kule
DEKANLIK KULESİ

Güneybatı Kule’nin tekrarlayan teması yönetim ve büyük mimarlardır. Bu kulede zemin katta Salon 109 holü, birinci katta Mimar Sinan büstü ve Sinan eserlerinin rölöveleriyle Süreli Yayınlar Kütüphanesi, ikinci katta Emin Onat büstü, Paul Bonatz’ın imzası ve dekanlık ofisleri vardır.

İTÜ Mimarlık Fakültesi
Mimarlık Bölümü

Adres

İTÜ Mimarlık Fakültesi
Taşkışla Kampüsü
34437 Harbiye/İstanbul

Telefon

T: 0 212 293 13 00
F: 0 212 251 48 95